Waarom ik “zij” schrijf als ik “iedereen” bedoel – over taal en erbij horen

by | Jun 28, 2021 | Schrijven, Persoonlijk | 9 comments

Ik zou willen dat we in het Nederlands het woord hadden. In het Mandarijn betekent dat woord namelijk zowel zij , hij als het .

Tā. Een klein woordje dat ervoor zorgt dat je over mensen en dingen kunt praten zonder bewust of onbewust aan mannen of vrouwen te denken.

Ik was me al lang bewust van de mannelijkheid in onze taal,

maar sinds ik mijn kind elke dag voorlees, merk ik nog pijnlijker hoe hij altijd en overal de norm is – zélfs in dierenverhalen. Eekhoorn en mier van Toon Tellegen? Beide een hij. Kikker en pad van Arnold Lobel? Beide een hij. Rupsje Nooitgenoeg ? Een hij.

Ik wil mijn kind niet voeden met dat beperkte mannelijke uitgangspunt. Ik wil ook in het referentiekader, álle mensen horen in het referentiekader.

In mijn eigen gezin kan ik het op het gebied van voorlezen eenvoudig oplossen; ik lees het verhaal gewoon anders dan het geschreven staat. Dieren kunnen net zo goed een zij worden.

In mijn blogs en cursusmateriaal kan ik het ook zelf bepalen, al is het behelpen. Daar schrijf ik zij totdat er ook in onze taal een tā ontstaat.

Beetje overdreven hoor, mensen snappen toch dat “hij” voor iedereen staat?

Nee, dat is niet overdreven. Taal heeft impact op ons wereldbeeld en op ons zelfbeeld. Daar heb je vast minder last van als je degene bent die voortdurend wordt gespiegeld en als eerste wordt genoemd (“man en vrouw”, “Klaas en Esther”, “jongens en meisjes”, “opa en oma”).

Maar als je ergens zelf geen last van hebt, betekent het niet dat er geen probleem is. Mensen dénken misschien dat het geen effect heeft dat hij het uitgangspunt is. Maar dat heeft het wel.

Psycholinguïst Theresa Redl van de Radboud Universiteit onderzocht recent hoe snel lezers het begrijpen als met mannelijke voornaamwoorden zowel mannen als vrouwen worden bedoeld. Als zij proefpersonen deze zin liet lezen: “Iedereen poetste zijn tanden, zelfs een paar vrouwen die al jaren niet meer bij de tandarts waren geweest,” bleek dankzij eye tracking dat mensen mentaal haperen omdat ze na het zogenaamd genderneutrale “zijn tanden” onbewust toch in de war raken als het om vrouwen blijkt te gaan.

Hij en zijn als standaard gebruiken is niet neutraal, het bepaalt ons referentiekader en dat heeft impact.

Pfff… is dat niet supervermoeiend om zo bij woordkeuze stil te staan?

Het klinkt allemaal misschien ingewikkeld, maar als je je eenmaal bewust bent van de impact en de macht die bij bepaalde woorden horen, is moeite doen niet meer zo moeilijk.

Zo heeft het mij jaren geleden één seizoen wat inspanning gekost om tijdens het Sinterklaasfeest niet meer automatisch te zingen “zijn knecht staat te lachen en roept ons reeds toe”. Het was die moeite meer dan waard.

Als je iets de moeite waard vindt, kun je een automatisme ombuigen.

Maar als jij overal “zij” gebruikt, sluit je toch ook uit in je taal?

Ja – en dat vind ik akelig. Maar zolang er nog geen in het Nederlands is, is zij het alternatief dat ik gebruik. Ik zou ook afwisselend zij en hij kunnen gebruiken in mijn blogs en in cursusmateriaal. Maar dan moet ik bij élk voorbeeld nagaan welk geslacht er aan de beurt is en nadenken of ik niet onbewust een vorm kies die een stereotype benadrukt.

En daarbij; met hij en zij zijn we er nog niet. Er zijn tal van mensen die zich geen van beide voelen of juist beide en ook daarom is het tijd voor een woord als .

Voor nu kies ik voor zij in mijn copywriting. En spreek ik hierbij nadrukkelijk uit dat ik daar íedereen mee bedoel. Vrouwen, mannen en alles er tussenin en eromheen.

Zélf beginnen met integere marketing en storybranding?


Ik snap heel goed dat integere marketing en merkstrategie niet altijd gemakkelijk zijn.

Daarom speciaal voor jou: vier korte video's waarin ik je bij de hand neem.

Maak kennis met Integere Storybranding, zodat je de eerste stap kunt zetten naar een helder, aantrekkelijk én eerlijk merkverhaal.